شاخصهاي مطلوب قرآني

دفتر نخست: کلیات و شیوه نامه اين دفتر با هدف تبيين کليات و شيوه‌نامة تعيين شاخص‌های مطلوب قرآنی برگرفته از کتاب و سنّت تدوين شده است. که در بخش نخست يعنی کليات طرح، عنوان تفصيلی و علمی طرح، هدف و مخاطبان طرح، مفهوم واژة شاخص، مراد از معنی شاخص در اين تحقيق، ضرورت تعيين شاخص‌های نگرش به قرآن کريم، ضرورت و نقش مطالعه در بارة نگرش‌های قرآنی مورد بحث قرار گرفته است.

همچنين پيشينة سنجش دينداری گزارش شده است. در بخش دوم پس از بحث در بارة چيستی نگرش، نمونه‌ای از سنجش متغيّرهای کيفی با استفاده از متغيرهای کميّت‌پذير در کلام معصومان مورد بررسی و تحليل قرار گرفته است. روايت گزارش شده نشان می‌دهد که سنجش عوامل کيفی در تعاليم معصومان وجود دارد و عقيدة کسانی که مؤلفه‌های دينداری و از جمله نگرش به قرآن کريم را غير قابل سنجش می‌دانند قابل پذيرش نيست. سپس جايگاه قرآن به مثابة غنی‌ترين منبع برای دست‌يابی به معرّف‌های نگرش به قرآن تبيين گرديده و آنگاه بر اين مطلب تصريح شده است که برای دست‌يابی به معرّف‌های نگرش به قرآن منابع ديگری نيز وجود دارد. در نهايت در بخش سوّم به شيوه‌شناسی استخراج شاخص‌های از کتاب و سنّت پرداخته شده؛ و در آن اقسام نگرش، نمونه‌های نگرش به قرآن، نمونة معرّف‌ها، و الگوی مناسب برای مطالعه در اين باره مورد توجه قرار گرفته است. همچنين شيوة گردآوری اطلاعات و نيز روش و مراحل استخراج معرّف‌های قرآنی با استفاده از دو منبع کتاب و سنّت به تفکيک بيان گرديده است. از آنجا که روايات سنديّت قرآن را ندارند و نياز به پالايش اخبار وجود دارد ضوابط عدم اعتبار معرّف‌های به دست آمده از روايات مشخص شده است. دفتر دوم: مطالعات اکتشافي ـ استخراج معرّف‌ها دفتر دومِ «شاخص‌هاي مطلوب قرآني» در بردارندة نتايج مطالعات اکتشافي است. مجموعة داده‌ها در اين دفتر، در سه بخش و هشت فصل ساماندهی شده است. هدف از ساماندهي نتايج به دست آمده در مطالعات اکتشافي در يک دفتر مستقل آن است که مسير مطالعات انجام شده و اطلاعات به دست آمده پيش از غربال شاخص‌ها به طور مستند ارائه ‌شود تا افزون بر اينکه دسترسي محققان به اطلاعات تفصيلي به دست آمده امکان‌پذير مي‌شود، زمينة بررسي، نقد و تکميل آن نيز فراهم گردد. دفتر سوم: گزينش شاخص‌ها در اين دفتر ابتدا ملاك‌هاي بازنگري، تلخيص و غربال معرّف‌ها تدوين و سپس فرايند آن طي شده است. به رغم اينكه هر يك از معرّف‌ها صلاحيت اينكه به عنوان شاخص در نظر گرفته شوند را دارند، ولي نمي‌توان همة آنها را شاخص دانست، چرا كه فراواني شاخص‌ها سنجش را ناممكن مي‌سازد. ناگزير بايد به تلخيص و غربال معرّف‌ها پرداخت. شاخص‌ها در سه حيطة شناختي، عاطفي و رفتاري در نظر گرفته شده و حيطة شناختي نيز به نوبة خود به سه حيطة آگاهي، بينشي ـ اعتقادي، و مهارتي تقسيم شده است. شاخص‌هاي به دست آمده در حيطة شناختي (آگاهي) [8 شاخص] عبارتند از:‌ آگاهي از پيشگويي‌هاي قرآن، اخبار آخرت، اخبار و قصص گذشتگان، مثل‌هاي قرآني، زبان قرآن، عربي، احكام بيان شده در قرآن، در بارة قرآن، وجود نسخ.حيطة شناختي (بينشي ـ‌اعتقادي) [8 شاخص]: نزول قرآن از جانب خدا، ايمان،‌ محفوظ بودن قرآن از تحريف و هر گونه كژي و خطا، جامع بودن،‌مانند ناپذيري، هدايت‌گري، شفاء، فرض ـ واجب بودن ـ .حيطة شناختي (مهارتي) [6 شاخص]: قرائت،‌موعظه با قرآن، گوش فرادادن به قرآن، آموزش قرآن، تدبر، حفظ. حيطة عاطفي و احساسي[7 شاخص]: احساس شادي از بشارت‌هاي قرآن، ترس از خدا در تعامل با قرآن، خشوع ـ نرمش دروني ـ ، تثبيت و آرامش،‌ زيبايي قرآن، دوست داشتن قرآن، احساس عظمت قرآن. حيطة رفتاري[12 شاخص]: قرائت مستمر، تذكر ـ متذكر شدن ـ ، تمسك به قرآن،‌موعظه با قرآن، تدبر، گوش دادن به قرآن،‌ حفظ،‌ پرسشگري، يادگيري قرآن، استفاده از قرآن در گفت و گوي روزمره، استشفاء از قرآن، توسل به قرآن. کلیدواژه ها: شاخص‌های مطلوب- قرآن- مطالعات اکتشافي ـ استخراج معرّف‌- کلام معصوم- گزينش شاخص‌ها.

(دفتر نخست: کليّات و شيوه‌نامه)
اين دفتر با هدف تبيين کليات و شيوه‌نامة تعيين شاخص‌های مطلوب قرآنی برگرفته از کتاب و سنّت تدوين شده است. برای اين منظور مباحث مربوط در سه بخش سامان‌دهی شده است. در بخش نخست يعنی کليات طرح، عنوان تفصيلی و علمی طرح، هدف و مخاطبان طرح، مفهوم واژة شاخص، مراد از معنی شاخص در اين تحقيق، ضرورت تعيين شاخص‌های نگرش به قرآن کريم، ضرورت و نقش مطالعه در بارة نگرش‌های قرآنی مورد بحث قرار گرفته است. همچنين پيشينة سنجش دينداری گزارش شده است.  در بخش دوم پس از بحث در بارة چيستی نگرش، نمونه‌ای از سنجش متغيّرهای کيفی با استفاده از متغيرهای کميّت‌پذير در کلام معصومان(ع) مورد بررسی و تحليل قرار گرفته است. روايت گزارش شده نشان می‌دهد که سنجش عوامل کيفی در تعاليم معصومان(ع) وجود دارد و عقيدة کسانی که مؤلفه‌های دينداری و از جمله نگرش به قرآن کريم را غير قابل سنجش می‌دانند قابل پذيرش نيست. سپس جايگاه قرآن به مثابة غنی‌ترين منبع برای دست‌يابی به معرّف‌های نگرش به قرآن تبيين گرديده و آنگاه بر اين مطلب تصريح شده است که برای دست‌يابی به معرّف‌های نگرش به قرآن منابع ديگری نيز وجود دارد. در نهايت در بخش سوّم به شيوه‌شناسی استخراج شاخص‌های از کتاب و سنّت پرداخته شده؛ و در آن اقسام نگرش، نمونه‌های نگرش به قرآن، نمونة معرّف‌ها، و الگوی مناسب برای مطالعه در اين باره مورد توجه قرار گرفته است. همچنين شيوة گردآوری اطلاعات و نيز روش و مراحل استخراج معرّف‌های قرآنی با استفاده از دو منبع کتاب و سنّت به تفکيک بيان گرديده است. از آنجا که روايات سنديّت قرآن را ندارند و نياز به پالايش اخبار وجود دارد ضوابط عدم اعتبار معرّف‌های به دست آمده از روايات مشخص شده است.

(دفتر دوم: مطالعات اکتشافي ـ استخراج معرّف‌ها)
دفتر دومِ «شاخص‌هاي مطلوب قرآني» در بردارندة نتايج مطالعات اکتشافي است. بدين معني که معرّف‌هاي استخراج شده از کتاب و سنت که بر اساس پيش‌فرض‌هاي طرح شده در دفتر نخست به دست آمده همراه با مستندات آن در اين دفتر تدوين شده است. مجموعة داده‌ها در اين دفتر، در سه بخش و هشت فصل ساماندهی شده است. هدف از ساماندهي نتايج به دست آمده در مطالعات اکتشافي در يک دفتر مستقل آن است که مسير مطالعات انجام شده و اطلاعات به دست آمده پيش از غربال شاخص‌ها به طور مستند ارائه ‌شود تا افزون بر اينکه دست‌رسي محققان به اطلاعات تفصيلي به دست آمده امکان‌پذير مي‌شود، زمينة بررسي، نقد و تکميل آن نيز فراهم گردد.

(دفتر سوم: گزينش شاخص‌ها)
دفتر سوم شاخص‌هاي مطلوب قرآني به گزينش شاخص‌هاي اختصاص يافته است. در دفتر دوم به استخراج معرّف‌هاي به دست آمده از كتاب و سنّت پرداخته شد و هر يك به همراه مستندات آن تدوين شد. به رغم اينكه هر يك از معرّف‌ها صلاحيت اينكه به عنوان شاخص در نظر گرفته شوند را دارند، ولي نمي‌توان همة آنها را شاخص دانست، چرا كه فراواني شاخص‌ها سنجش را ناممكن مي‌سازد. ناگزير بايد به تلخيص و غربال معرّف‌ها پرداخت. در اين دفتر ابتدا ملاك‌هاي بازنگري، تلخيص و غربال معرّف‌ها تدوين و سپس فرايند آن طي شده است. آنچه به دست آمده معرّف‌هايي هستند كه به عنوان شاخص پيشنهاد شده‌اند. شاخص‌هايي كه منبع آن قرآن كريم و سنّت معصومان بوده است. اگر مسيري را كه در تعيين شاخص‌ها طي شده درست باشد، مي‌توان اين شاخص‌ها را كه متخذ از نص كلام معصوم است،‌ متكي بر عصمت دانست. شاخص‌ها در سه حيطة شناختي، عاطفي و رفتاري در نظر گرفته شده و حيطة شناختي نيز به نوبة خود به سه حيطة آگاهي، بينشي ـ اعتقادي، و مهارتي تقسيم شده است.
شاخص‌هاي به دست آمده در حيطة شناختي (آگاهي) [8 شاخص] عبارتند از:‌ آگاهي از پيشگويي‌هاي قرآن، اخبار آخرت، اخبار و قصص گذشتگان، مثل‌هاي قرآني، زبان قرآن ـ عربي ـ، احكام بيان شده در قرآن، در بارة قرآن، وجود نسخ.
حيطة شناختي (بينشي ـ‌اعتقادي) [8 شاخص]: نزول قرآن از جانب خدا، ايمان،‌ محفوظ بودن قرآن از تحريف و هر گونه كژي و خطا، جامع بودن،‌مانند ناپذيري، هدايت‌گري، شفاء، فرض ـ واجب بودن ـ .
حيطة شناختي (مهارتي) [6 شاخص]: قرائت،‌موعظه با قرآن، گوش فرادادن به قرآن، آموزش قرآن، تدبر، حفظ
حيطة عاطفي و احساسي[7 شاخص]: احساس شادي از بشارت‌هاي قرآن، ترس از خدا در تعامل با قرآن، خشوع ـ نرمش دروني ـ ، تثبيت و آرامش،‌ زيبايي قرآن، دوست داشتن قرآن، احساس عظمت قرآن
حيطة رفتاري [12 شاخص]: قرائت مستمر، تذكر ـ متذكر شدن ـ ، تمسك به قرآن،‌موعظه با قرآن، تدبر، گوش دادن به قرآن،‌ حفظ،‌ پرسشگري، يادگيري قرآن، استفاده از قرآن در گفت و گوي روزمره، استشفاء از قرآن، توسل به قرآن.

مجموعه های مرتبط